سخنرانی دکتر عابدین در جشن فارغ التحصیلی دانشجویان روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی

وظیفه خطیری در دستان شماست!

ایران امروز: با جمعیت 76 میلیون؛ اکثرا جوان و تحصیل کرده؛ با 65 درصد ورودی زنان به دانشگاه-ها ؛… با سرعتی سرسام¬آور ماهیت و سازو کاری متفاوت از جمعیت 30 میلیونی 30 سال پیش رقم زده؛

این جامعه، اهل تفکرتحلیلی وانتقادی و خواهان گفتمان و مناظره است.

نظر به ماهیت جوان بودن جامعه نمیشود به امر به معروف و نهی از منکرساده¬لوحانه در سطح دانش افزایی به تنهایی قناعت کرد!

ضایعات متعدد اجتماعی همچون افزایش سومصرف مواد مخدرو الکل، کاهش چشم¬گیر ازدواج و افزایش سرسام¬آور میزان طلاق که در بسیاری از اوقات به خاطر نارضایتی و بی¬وفایی است، در کشور محافظه¬کار مذهبی چون ایران تاییدی بر این مدعی است

چنین رویکرد تدریسی در بهترین حالت در قالب روان¬شناسی کاربردی به سازگاری و تطابق¬پذیری کمک میکند، ولیکن میتواند ولو موقتی حتی معکوس هم عمل کند

انسان در فازهایی از زندگی بخصوص در وهله¬های جدایی خود از مبدا و هویت یابی که مستلزم نه گفتن حتی تا انکار عقل سلیم است،

بلاجبار دست به شکستن سنت¬ها و راهبردهای نسل پیشین خواهد زد. از این طریق فرایند دگر دیسی، دسترسی به هویت اصیل نوین میسر خواهد گشت

تدریس مهارت¬های زندگی و ارتباطی ممکن است به افزایش سازگاری و شاید پایداری سطحی از طریق افزایش مکانیزم¬های دفاعی و راهبردهای مقابله¬ای کمک کند، ولیکن، رضامندی در زندگی که با اصالت و رشد شخصیت در رابطه است ببار نخواهد آورد.

و میزان رضامندی به میزان سلامت روان مربوط می¬شود و مشکلات با ریشه¬ای چنین عمیق با راه-کارهای ساده¬لوحانه میسر نمی¬شود

سلامت روان مستلزم گذر موفقیت¬آمیزاز فازهای متوالی دوران کودکی و نوجوانی و بدست آوردن اهداف ویژه هر فاز از طریق ارتباط با افراد مهم و اولین زن و مرد در زندگی یعنی مادر و پدر (اولیا) است

مشکلات در چند سطح اجتماعی و روانی باید بررسی شوند

نشان داده¬شده که والدین ایرانی در کارخانه آدم¬سازی خانواده جامعه ایرانی بسیار کنترل¬گر و سلطه-جویند! هر چند محدود کردن توصیف یک قوم یا ملت با چند صفت به عنوان کاراکتور ملی بکررات مورد غضب پژوهشگران علوم انسانی قرار می¬گیرد، ولی وسوسه انجام آن همواره غلبه کرده.. در ایران بعلت تنوع قومیت، دست¬یابی به یک کاراکتور واحد ملی امری حتی دشوارتر می¬نمایاند لیکن این تنوع خود به تاب¬آوری ملی و شیرینی هنری مطالعات بین رشته¬ای می¬افزاید. چندی از نتایج هر چند ابتدایی و محدود اخیر نشان¬گر مردان آذری بسیار حمایتگر، زن¬های یهودی خودجرات¬مند و زن¬های مستقل بارآمده کردی است.

در نمونه کلی، عبارات “دیکتاتور بخشنده” بنظر برازنده مردان و “وابسته پرخاشگر” برای زنان ایرانی در نظر گرفته شده. تحت این شرایط زیر چتر تسلط مرد ایرانی بخشندگی بفور یافت می¬شود؛ آیا به سلطه¬پذیری بنظرسازگارطلب ولیکن پرخاشجوی زن ایرانی می¬شود اطمینان کرد؟! آیا این صفات در واقع در نتیجه برخورد و تعامل مرد و زن ایرانی با یکدیگر بدست آمده؟ یا این مناسب¬ترین نحوه روبرو شدن با 2500 سال استبداد داخلی ویا هرازگاهی مورد حمله و استعمار خارجی¬ها قرار گرفتن است؟

در جامعه¬ امروز ایران که فشارهای سهمگین محیطی بصورت سنتی تکلیف و وظیفه گناه¬آورو کنترل کننده بر تجربه اصیل نیازها، احساسات و هیجانات ارجعیت می¬یابد، آن هم در بسیاری از مواقع استتارشده/مستتر در پشت دین و سنت، فرزندانی که برای رشد خود نیاز به ایستادن و نهی کردن دارند، چگونه در مقابل والدین خود می¬ایستند؟

جامعه ایرانی نه تفردگرای غربی (که در آن از اعضا انتظار می¬رود بصورت جزایر خودکفا مسئول تعدیل هیجانات خود باشند) و نه جمع¬گرای شرقی (که در آن عملا اعضا قربانی نیازهای جامعه می-گردند) بلکه ایران خانواده محور است. (بی¬جهت نیست که در جنگ نرم ، صلابت خانواده ایرانی مورد هدف قرار گرفته¬است) در هر صورت با توجه به سبب¬شناسی و آسیب¬شناسی: درد در خانواده است؛ درمان هم همانجاست!

در بسیاری از اوقات بزرگترها ترجیح میدهند مشکلات را پشت درب یا زیر قالی جارو کنند یا آنقدر سعی کنند مشکل را کوچک جلوه دهند که انگار این فقط یک مسئله محدود رفتاری و بخصوص شخصی است که میشود با آن در اتاق¬های کوچک مطب¬های مشاوره و روان¬شناختی روبرو شد. نسل جوان خواهان گفتمان است؛ آیا بزرگترها را می¬شود به این امر تشویق کرد؟ این گفتگو در چه تئاتری باید تسهیل شود؟

امروز ما دیگر نمی¬توانیم به فعالیت درچهاردیواری کوچک مطب¬ها اکتفا کنیم! مطب¬هایی که مملو هستند از ارائه دهندگان خدمات روان¬درمانی فارغ¬التحصیل از دانشکده¬های روان¬شناسی و مشاوره فاقد کارآموزی و برنامه¬های مدون عملی/تجربی! امروز دیگر نمی¬توان به تنهایی به یک دیسیپلین خاص برای حل مسائل جامعه بسنده کرد! بلاشک دیدگاهی عمیق و بین رشته¬ای لازم است. بزرگان و نظریه-پردازان علوم انسانی کجایند که کار به جایی رسیده که افرادی که ممکن است شاید حتی تا حدودی وجاحت سیاسی هم داشته باشند ولی فاقد اعتبار علمی کافی و شاید از رشته¬های نامربوطی همچون شیمی و دیگر علوم تجربی هستند و از علوم انسانی انتقاد میکنند!؟

خانم¬ها و آقایان رشته¬های مربوط، کجا هستید؟ فقط در صورت ترک صحنه، گیرم از روی قهرراهبردی، مشکلات من و تو حل نمی¬شود! این مشکل در کشوری که تمایل به سیاسی دیدن موضوع-ها دارد، نیاز به دیدگاهی فرهنگی دارد. اتاق¬های فکر را به شیمی¬دان¬ها و منحصرا به روانشناسان کاربردی و آنها که دایه تطابق¬¬پذیری در سر دارند واگذار ننمایید!

وظیفه خطیری در دستان شماست!

چه کسی بهتر می¬تواند در باره نتیجه برخورد بین والدین و فرزندان بخصوص در فازهای حساس به مقوله¬های جدایی و هویت یابی که تعیین کننده رفتار شهروندی در جامعه نوین است، نظریه پردازی کند؟!

جامعه ایرانی بعنوان یک موجودیت زنده و پویا که خود مراحل متوالی رشد و تحول را تا به امروز طی کرده، قابل تحلیل و مطالعه است: آیا از انفجار نور و تولد این نوزاد تا کنون این جامعه لطماتی را تحمل نکرده؟ چه تحولاتی را تجربه کرده؟ هشت سال جنگ تحمیلی، ده¬ها سال تحریم و احساس ناامنی ناشی از تهاجم احتمالی استکبار از یک سوی و تغییرات شگرف و ژرف در جامعه بخصوص در حیطه فنآوری از سوی دیگرعلاوه بر درد معمول ناشی از رشد و تحول سریع نه چندان معمول، سرنوشت سفارشی بس سنگین برای همه رقم زده.

علایم آسیب و یا سلامت نسبی در اطراف نمایانند! به چند نمونه توجه فرمایید: بی¬اعتمادی بنیادی و شکاک بودن و ناامیدی سازمانی در زمان بحران ناشی از تثبیت در فاز یک که بنظر میرسد ما محکوم به تکرار آن هستیم چون مرتب در حال اختراع و کشف چرخ هستیم بخصوص در حیطه مدیریت منابع انسانی که بسیار ناکارآمد، ترس محور و بیمارگونه است، مشهود است. چرا که در زمان ناامنی، نه لزوما تعهد بلکه نسبت فامیلی و مطیع بودن محض جایگزین شایسته¬سالاری می¬گردد. عوض کردن فرد هم توفیری نمی¬کند. اگر عباس برود منیژه هم بیاید مانند تغییر صندلی در تایتانیک است!

از شعارهای انقلاب و کلمات جاویدان “ما می¬توانیم!” که در خودبسندگی و استقلال نشانگر تحقق یافتن اهداف فاز دوم یعنی ابتکار و خودکفایی است. فهرست طویلی در دست است: از خلاقیت موسسه رویان گرفته (در قالب حنا و شنگول) تا پیشرفت¬های پزشکی من¬الجمله پیوندهای اعضای بدن تا تولیدات نظامی (همچون قدیر و قیام و صاعقه و جماران) و دستآوردهای هوا فضا (امید و سفیر و رصد) و بلاخره فن¬آوری نانو آیا فاز سوم را بدرستی گذرانده¬ایم که به خود اجازه ارتکاب هر اشتباهی را ندهیم؟ وضعیت رانندگی اسفناک در ایران می¬تواند نشانگر اختلال در این وهله باشد. پسرک 40 ساله¬ای که همزمان با بحران میان سالی مجبور به تحلیل ادیپ و رهایی از مادریست که از سال¬ها پیش در نتیجه طلاق عاطفی از پدر، وی را وابسته نگه داشته، فرصت ناچیزی برای خود شکوفایی خواهد داشت. یا دختران آماده بخت، فراوان رویت می¬شوند که هنوز در خواستگارهایشان دربه در بدنبال پدرنمایی می¬گردند که سال-ها پیش از اداره برنگشت و یا از ترس تکانه¬های جنسی خود دخترش را طرد نمود. آیا گاهی دست از تلاش کشیدن ما و به امید قضا و قدر و قسمت و شانس نشستن نشانگر تثبیت در فاز چهار نیست؟ آیا می¬توان تشنج بحران 88 را بنوعی پوست اندازی در راستای هویت یابی در فاز پنجم دید؟ آمروز کجا هستیم؟ آیا ما افرادی شایسته برقراری ارتباط سالم، گفتمان و پذیرش عیوب شده¬ایم؟ آیا می¬شود فردا را رصد کرد؟

برای پاسخ به پرسش¬هایی از این دست، به یک گردهمایی و بسیج انقلابی مرکب از بزرگان اهل علم از رشته¬های مختلف علوم انسانی نیاز هست تا با نگاهی عمیق و علمی به ریشه¬یابی علایم آسیب¬شناسی در جامعه بپردازند. رشد سالم و سریع جامعه منوط به توجه دیدگاه بین رشته¬ای به روابط بین فردی بخصوص با نسل¬های پیشین و در وهله¬های گذشته است. وظیفه خطیری که در دستان شماست!

دیدگاهتان را بنویسید

عضویت در خبرنامه

آمار بازدیدکنندگان

  • 368این نوشته:
  • بازدیدکنندگان امروز:
  • 0بازدیدکنندگان دیروز:
  • 0بازدیدکنندگان هفته:
  • بازدیدکننده در ماه:
  • 0بازدیدکنندگان حاضر: